Op 14 november 2024 vond in Amersfoort de afsluitende terugkommiddag van het ontwikkeltraject studentenparticipatie 2023-2024 plaats. Naast de deelnemers, zowel medewerkers van mbo-instellingen als studenten, waren ook vertegenwoordigers van het Ministerie van OC&W, de MBO Raad en JOB mbo aanwezig. De middag stond in het teken van reflectie, inspiratie en het delen van praktijkervaringen. Het doel: samen leren van elkaars successen, uitdagingen en oplossingen om zo de kwaliteit van het onderwijs verder te versterken.

Reflectie op het traject

Tijdens het ontwikkeltraject studentenparticipatie, dat uit vier intensieve sessies bestond, brachten deelnemers samen met studenten van hun eigen school de huidige situatie rondom studentenparticipatie op hun school in kaart en werkten zij naar een ideale situatie toe. In de laatste sessie, vlak voor de zomervakantie, maakten zij concrete plannen van aanpak, afgestemd op de unieke context van iedere school. De terugkommiddag bood ruimte om de balans op te maken: wat heeft het traject gebracht, hoe verloopt de implementatie van de plannen en wat kunnen we van elkaar leren om de plannen verder te versterken?

Uitdagingen en inzichten uit de discussie

Uit de gesprekken kwamen enkele gedeelde uitdagingen naar voren die door deelnemers van verschillende mbo-instellingen herkend werden in hun dagelijkse praktijk:

1. Studenten serieus nemen als partner
   Verschillende deelnemers benadrukten dat studenten vaak niet als volwaardige partners worden gezien door medewerkers binnen de school. Wanneer studenten zelf met initiatieven komen, al dan niet via de studentenraad, worden deze niet altijd serieus genomen. Dit leidt tot frustratie bij studenten en heeft invloed op hun motivatie om te blijven participeren.
2. Betrokkenheid van de directie en onderwijsteams
   De betrokkenheid van onderwijsteams en directieleden bij studentenparticipatie is volgens de deelnemers vaak oppervlakkig. Er heerst binnen veel mbo-instellingen een cultuur waarbij participatie wordt gezien als een ‘afvinklijstje’. Het ontbreekt aan structureel vertrouwen en initiatief vanuit de directie om in gesprek te gaan met studenten. Ook het betrekken van teams bij plannen vanuit studentenparticipatie blijkt een uitdaging; plannen worden niet altijd opgepakt of krijgen onvoldoende prioriteit.
3. Gebrek aan terugkoppeling
   Het ontbreken van duidelijke terugkoppeling vanuit de instelling over wat er gedaan is met de input van studenten is een grote frustratiepunt. Zonder terugkoppeling voelen studenten zich niet gehoord en daalt hun betrokkenheid. Het is vaak voor studenten ook onduidelijk wie er verantwoordelijk is voor het geven van terugkoppeling: is dat de directie, het onderwijsteam, de studentenraadbegeleider? Het zou studenten helpen als hierover ook duidelijke afspraken worden vastgelegd, zodat zij ook de juiste personen hierop aan kunnen spreken.
4. Balans tussen vrijheid en regie
   Studenten geven aan dat zij meer ruimte willen om zelfstandig initiatieven te organiseren, zoals promotie voor de studentenraad en hun initiatieven via sociale media. Tegelijkertijd heerst er binnen mbo-instellingen soms angst voor de ‘vrijheid’ die studenten nemen, wat leidt tot een remmende houding van communicatieteams en andere ondersteunende afdelingen. Het is voor instellingen lastig om hier een goede balans in te vinden.

Inspirerende oplossingen en praktijkvoorbeelden

Ondanks de uitdagingen zijn er tijdens de middag ook waardevolle oplossingen en inspirerende voorbeelden gedeeld:

• Structurele verankering betrokkenheid van leidinggevenden
  Bij sommige mbo-instellingen schuift de opleidingsdirecteur of zelfs het College van Bestuur standaard aan bij vergaderingen van de studentenraad of een studentenpanel. Dit verhoogt het draagvlak en de zichtbaarheid van studentenparticipatie binnen de organisatie en zorgt ervoor dat meer prioriteit gegeven wordt aan initiatieven van studenten.
  Daarnaast zien mbo-instellingen die studentenparticipatie opnemen in hun strategische beleidsplannen dat dit meer draagvlak oplevert, niet alleen bij het onderwijzend personeel, maar ook bij het management. Dit helpt om participatie duurzaam te borgen.
• Zelfsturing en verantwoordelijkheid
  Bij een van de deelnemende instellingen is een studentenpanel voor een opleiding opgezet dat inmiddels steeds meer zelfsturend werkt. Het panel organiseert bijvoorbeeld zelfstandig vergaderingen waarin zij verbeterpunten en nieuwe ideeën bespreken. Het onderwijsteam kan bespreekpunten aandragen voor het panel, en het panel bepaalt zelf of en wanneer deze onderwerpen op de agenda komen. Studenten zijn zelf voorzitter en maken notulen en nodigen medewerkers uit de directie of het onderwijsteam uit wanneer er voor hen relevante onderwerpen worden besproken. Door deze verdeling van taken en verantwoordelijkheden voelt het studentenpanel zich door het onderwijsteam gehoord en serieus genomen.
• Beleid en ondersteuning op maat
  Een belangrijke stap die een aantal deelnemende instellingen tijdens het traject hebben gezet, is het integreren van studentenparticipatie in strategisch beleid. Dit gaat verder dan alleen intenties vastleggen; er worden concrete faciliteiten aangeboden om studenten te ondersteunen. Zo is er gewerkt aan beloningsstructuren, zoals financiële vergoedingen en vrijstellingen voor bepaalde onderwijsactiviteiten, die ruimte creëren voor studenten om actief deel te nemen aan panels of raden. Eén school heeft een plan opgesteld om maatwerk te bieden voor stages en bpv, zodat actieve participanten in de studentraad hun verantwoordelijkheden beter kunnen combineren met hun opleiding. Dit wordt ondersteund met duidelijke adviezen aan onderwijsteams over hoe ze flexibel met deze vrijstellingen kunnen omgaan. Deze aanpak versterkt niet alleen de betrokkenheid van studenten, maar laat ook aan de studenten én medewerkers in de instelling zien dat de inbreng van studenten serieus wordt genomen.
• Durf los te laten
  Vanuit verschillende deelnemers kwam naar voren dat zij ervaren dat vertrouwen in studenten cruciaal is voor succesvolle participatie. Ruimte en prioriteit geven aan de initiatieven van studenten versterkt het gevoel van eigenaarschap bij de studenten. De deelnemers wisselden verschillende voorbeelden uit van situaties waarin vertrouwen in de studenten – ondanks aanvankelijke terughoudendheid vanuit de mbo-instelling – leidde tot waardevolle initiatieven en positieve interacties tussen studenten en medewerkers vanuit de school.

Betrokkenheid van samenwerkingspartners

Naast de deelnemers en studenten waren ook vertegenwoordigers van het ministerie van OCW, de MBO Raad en JOB mbo aanwezig. Vanuit hun eigen rollen benadrukten zij hoe belangrijk studentenparticipatie is voor het verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs. Zij spraken met de deelnemers over manieren waarop zij mbo-instellingen en studenten kunnen ondersteunen bij het realiseren van hun plannen. 

Samen werken aan betere participatie

De terugkommiddag liet zien dat succesvolle studentenparticipatie vraagt om een gezamenlijke inspanning van studenten, docenten, ondersteunende medewerkers en directies. Het ontwikkelen van een cultuur waarin de stem van studenten serieus wordt genomen, is een proces dat tijd kost maar enorm waardevol is voor de kwaliteit van het onderwijs.

Met dit ontwikkeltraject hebben mbo-instellingen laten zien dat studentenparticipatie niet alleen een doel op zich is, maar een middel om onderwijs gezamenlijk sterker en inclusiever te maken. Samen werken aan studenentparticipatie is samen werken aan beter onderwijs.

Een nieuwe editie van het ontwikkeltraject studentenparticipatie start in het voorjaar van 2025. Houd onze website, nieuwsbrief en socials in de gaten voor de laatste updates!

Benieuwd naar wat de deelnemers van het ontwikkeltraject tijdens de eerdere sessies gedaan hebben? Je leest het hieronder.