Inzichten en lessen voor het Nederlandse mbo uit vijf Europese EQAVET peer reviews
Het NCP EQAVET nam in de periode 2025 – 2026 deel aan vijf peer reviews: in Hongarije (alumnitracking in het beroepsonderwijs), België (het beter laten aansluiten van beroepsonderwijs op de arbeidsmarkt), Tsjechië (modularisering in het beroepsonderwijs), Oostenrijk (kwaliteitsmanagementsysteem ) en Portugal ( de rol van stakeholders, met name werkgevers, in kwaliteitszorg). Op basis van de afzonderlijke peer review-rapportages, beschrijven we hieronder de belangrijkste inzichten en lessen voor het Nederlandse mbo.
Maak beter gebruik van data voor kwaliteitsverbetering
Een terugkerend inzicht in zowel Hongarije, België, Oostenrijk als Portugal is dat data pas waarde krijgen wanneer deze actief wordt gebruikt voor verbetering van onderwijs en beleid. De beschikbaarheid van gegevens alleen is onvoldoende; data moet toegankelijk, begrijpelijk en bruikbaar zijn voor scholen, management en beleidsmakers.
Voor het Nederlandse mbo betekent dit:
- het versterken van de koppeling tussen verschillende databronnen
- het vertalen van data naar praktische dashboards en stuurinformatie
- het vergroten van datageletterdheid van bestuurders, leidinggevenden en onderwijsteams
- het gebruiken van data als basis voor evidence informed kwaliteitsontwikkeling
De Hongaarse praktijk laat bovendien zien hoe alumnigegevens waardevolle inzichten kunnen opleveren voor curriculumontwikkeling, arbeidsmarktrelevantie en kansengelijkheid.
Versterk de rol van studenten en afgestudeerden in kwaliteitszorg
De peer review in Hongarije onderstreept dat studenten en alumni belangrijke informatiebronnen zijn voor kwaliteitsontwikkeling. Hun ervaringen bieden inzicht in de aansluiting tussen opleiding, vervolgonderwijs en arbeidsmarkt.
Voor het Nederlandse mbo ligt hier een kans om:
- alumnibeleid verder te versterken
- afgestudeerden structureler te betrekken bij evaluaties
- loopbaanuitkomsten beter te monitoren
- feedback van studenten systematisch onderdeel te maken van kwaliteitscycli
- maak gebruik van het alumninetwerk en de ambassadeurs van je school voor nieuwe stageplaatsen, mentorschap, probleemgestuurd leren en projecten
Hiermee wordt kwaliteitszorg meer gebaseerd op de ervaringen van degenen voor wie het onderwijs uiteindelijk bedoeld is.
Arbeidsmarktrelevantie vraagt om structurele samenwerking
De peer reviews in België en Portugal laten zien dat een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt niet vanzelf ontstaat. Hiervoor zijn duurzame samenwerkingsrelaties tussen onderwijsinstellingen, werkgevers en andere stakeholders nodig.
Belangrijke lessen voor het mbo zijn:
- werkgevers met eigen initiatieven laten komen en niet alleen betrekken bij stages en leerwerkplekken
- formaliseer samenwerkingsvormen en structuren in de organisatieprocessen en evalueer de uitkomst samen met stakeholders
- werkgevers een rol geven bij curriculumontwikkeling en bij identificeren en bijdrage leveren aan hardware, zoals materialen, ingrediënten en gereedschap
- werkgevers actief laten participeren in evaluatie- en kwaliteitsprocessen en hen informeren over impact van hun bijdrage
- arbeidsmarktinformatie actief inzetten bij opleidingsontwikkeling
- professionals inzetten als mentor van studenten, individueel of in groepjes
Portugal laat zien dat samenwerkingen vaak succesvol starten vanuit persoonlijke contacten, maar dat duurzame kwaliteit vraagt om structurele en institutionele afspraken.
Ontwikkel een gedeelde kwaliteitscultuur
In Oostenrijk werd een kwaliteitsmanagementsysteem gepresenteerd waarin kwaliteitszorg niet wordt gezien als controle, maar als een continu verbeterproces. Daarbij staan eigenaarschap, transparantie, feedback en gezamenlijke verantwoordelijkheid centraal.
Voor het Nederlandse mbo betekent dit dat kwaliteitszorg het meest effectief is wanneer:
- medewerkers eigenaarschap ervaren
- kwaliteitsbeleid begrijpelijk en ondersteunend is
- reflectie leidt tot concrete verbeteracties
- kwaliteitsprocessen verbonden zijn met de dagelijkse onderwijspraktijk
De Oostenrijkse ervaring laat zien dat betrokkenheid van stakeholders tijdens ontwerp en implementatie leidt tot meer draagvlak, vertrouwen en duurzaamheid.
Investeer in professionalisering van docenten en leidinggevenden
De Tsjechische peer review maakte duidelijk dat een breed professionaliseringsaanbod onvoldoende is wanneer medewerkers moeilijk hun weg naar passende scholing vinden of wanneer professionele ontwikkeling onvoldoende wordt gevolgd.
Voor Nederlandse mbo-instellingen betekent dit aandacht voor:
- een meer strategische professionaliseringsaanpak
- heldere ontwikkelpaden voor docenten
- versterking van pedagogische én vakinhoudelijke expertise
- professionalisering rondom kwaliteitszorg en datagebruik
Ook de Oostenrijkse aanbeveling rond gezamenlijke trainingen in datageletterdheid sluit hier goed op aan.
Versterk flexibiliteit zonder kwaliteit uit het oog te verliezen
De Tsjechische peer review laat zien dat modularisering kansen biedt om onderwijs flexibeler en beter toegankelijk te maken voor verschillende doelgroepen. Tegelijkertijd vraagt dit om sterke kwaliteitsborging en goede samenwerking met het werkveld.
Voor het Nederlandse mbo betekent dit:
- flexibilisering verbinden aan heldere leeruitkomsten
- modulaire trajecten zorgvuldig borgen binnen kwaliteitsprocessen
- werkgevers actief betrekken bij de ontwikkeling van modules
- alert zijn op kwetsbaarheid wanneer kwaliteit afhankelijk wordt van individuele personen of netwerken
Kwaliteitszorg is sterker wanneer externe stakeholders mede-eigenaar zijn
De review in Portugal benadrukt dat werkgevers, brancheorganisaties en intermediaire organisaties niet alleen adviseurs moeten zijn, maar mede-verantwoordelijk kunnen worden voor kwaliteitsontwikkeling.
Voor het Nederlandse mbo biedt dit aanknopingspunten om:
- regionale partners structureler bij kwaliteitsvraagstukken te betrekken
- gezamenlijke kwaliteitsdoelen te formuleren
- publiek-private samenwerking verder te ontwikkelen
- sectorale organisaties een grotere rol te geven in kwaliteitsontwikkeling
Algemene conclusie
De vijf peer reviews laten zien dat toekomstbestendig beroepsonderwijs wordt gekenmerkt door een combinatie van datagedreven werken, sterke externe partnerschappen, professionele kwaliteitsculturen, flexibiliteit en actieve betrokkenheid van studenten en werkgevers. Voor het Nederlandse mbo ligt de belangrijkste les niet zozeer in het overnemen van afzonderlijke buitenlandse praktijken, maar in het versterken van de samenhang tussen deze elementen. Wanneer data, kwaliteitszorg, professionalisering en arbeidsmarktpartnerschap elkaar versterken, ontstaat een robuust systeem van continue kwaliteitsverbetering dat aansluit bij zowel studenten als de arbeidsmarkt.